Həvarilərin İşləri: 16-cı fəsil

V. Barklinin şərhləri

16-cı fəsil

1-5

İMANA GÖRƏ OĞUL (Həvarilərin işləri 16:1-5)

Paulun Derbe və Listrada xidmət etdiyi vaxtdan beş il keçdi. Lakin oraya qayıdanda çox sevindi, çünki orada sonradan onun əzizinə çevrilən bir gənclə tanış oldu. Paul Markın yerini tutacaq birini axtarırdı. O dərk edirdi ki, gələcəkdə onun işlərini davam etdirən və başa çatdıran əvəzedicilər yetişdirməlidir. Paul axtardığını məhz gənc Timoteyin simasında tapdı. Paulun Timoteyi sünnət etməsi ilk baxışdan qəribə görünür. Çünki o, sünnətin məcburi olmadığı fikrini məsihçilərə yenicə qəbul etdirmişdi. Amma fakt budur ki, Timotey yəhudi idi və Paul yəhudilərin sünnət edilməməsi ilə bağlı heç vaxt mübahisə etməmişdir. Bütpərəstlikdən imana gələnlər yəhudi həyat tərzinin bəzi normalarından azad idilər.

Başqa sözlə, Paul Timoteyi yəhudi kimi qəbul etməklə, yəhudi düşüncə tərzindən nə qədər azad olduğunu göstərdi. Timotey qarışıq evliliyin övladı idi. Dindar yəhudi, ümumiyyətlə, belə bir evliliyi tanımaqdan imtina edərdi. Əgər yəhudi qız bütpərəst kişi ilə və ya yəhudi kişi bütpərəst qızla evlənsəydi, dindar yəhudi onları ölü hesab edərdi. Üstəlik, bu o qədər ciddi məsələ idi ki, bəzən formal olaraq dəfn mərasimi də keçirilirdi. Belə bir nikahdan olan Timoteyi yəhudi kimi tanımaqla, Paul milli adət-ənənələrdən və qadağalardan nə qədər uzaq olduğunu göstərdi.

Gənc Timotey yaxşı ailədə anadan olmuşdu. Onun ruhani tərbiyəsində anasının və nənəsinin rolu böyük idi (2Timoteyə 1:5). Gələcəkdə o, tez-tez Paulun elçisi kimi çıxış edirdi (1Korinflilərə 4:17; 1Salonikilərə 3:2-6). Paul Romada həbsdə olanda Timotey onunla birlikdə idi (Filipililərə 1:1; 2:19; Kolosselilərə 1:1; Filimona 1). Paulun Timoteyə münasibəti xüsusi xarakter daşıyırdı. Paul Korinflilərə Məktubunda (1Korinflilərə 4:17) onu Rəbdə sevimli və sadiq oğlu adlandırır. Filipililərə Məktubunda yazır ki, onun qədər çalışqan başqa biri yoxdur (Filipililərə 3:19-20). Ola bilsin, Paul Timoteydə öz işinin davamçısını görürdü. Nə bəxtiyardır o insan ki, öz təliminin bəhrəsini şagirdində görür və həmin şagird böyük xidməti davam etdirir.

6-10

XOŞ XƏBƏR AVROPAYA ÇATDI (Həvarilərin işləri 16:6-10)

Bir müddət bütün yollar sanki bağlı idi. Müqəddəs Ruhun Paulu Roma əyaləti olan Asiyaya buraxmaması ona təəccüblü gələ bilərdi. Burada Efes şəhəri və İlahiyyatçı Yəhyanın Vəhy Kitabında yer alan yeddi imanlı cəmiyyəti var idi. Müqəddəs Ruh Paula necə rəhbərlik edirdi? O, bunu peyğəmbərin sözləri və ya görüntü vasitəsilə edirdi; bəlkə də hansısa daxili səs vasitəsilə. Amma o da ola bilər ki, Paulun bu şəhərlərə getməməsinə səbəb onun səhhətinin pis olması idi — bədənindəki neştər ona daim əziyyət verirdi. Bu versiya daha çox ehtimal olunur, çünki 10-cu ayədə heç bir izahat vermədən Luka qəflətən birinci şəxsin cəm halına — «biz» şəklinə keçir. Bu, Lukanın özünün də orada olduğunu, hadisələrə şahidlik və Paula yoldaşlıq etdiyini göstərir. Lukanın qəfil peyda olmasının səbəbi nədir? Luka həkim idi. Ola bilsin, o, Paul ilə məhz ona görə görüşüb ki, Paulun tibbi yardıma ehtiyacı yaranıbmış. Xəstəlik Paula səyahətini başa vurmağa mane oldu. Əgər belədirsə, onda güman etmək olar ki, Paul hətta zəifliyinin və əzablarının Allah tərəfindən göndərildiyini hesab edirdi. Paulun görüntüdə makedoniyalını görməsi onun yolunu müəyyənləşdirdi. Paula görüntüdə görünən bu adam kim idi? Bəziləri onun Luka olduğunu güman edir, çünki o, Makedoniyalı ola bilərdi. Digərləri belə bir sualın, ümumiyyətlə, verilməsini lazım bilmirlər. Çünki yuxuları rasional şəkildə izah etmək mümkün deyil. Ancaq yenə də çox maraqlı bir nəzəriyyə var. Dünyanı fəth edən bir adam, yəni Makedoniyalı İsgəndər var idi. Yenə də güman etmək olar ki, Paulun düşdüyü vəziyyət onun gözləri önündə Makedoniyalı İsgəndəri canlandırmalı idi. O dövrdə Troasın tam adı Makedoniyalı Troas idi. Dənizin o tayında Makedoniyalı İsgəndərin atası Filipin adını daşıyan Filipi şəhəri yerləşirdi. Daha sonra İsgəndərin ögey bacısının adını daşıyan Salonik şəhəri gəlirdi. Bütün bu ərazilər Makedoniyalı İsgəndərin xatirələri ilə dolu idi. O, qarşısına belə bir məqsəd qoymuşdur ki, «Qərbi Şərqə nişanlandırsın» və bununla da dünyanı birləşdirsin. Əgər Paul görüntüdə bütün dünyanı fəth edən İsgəndəri görübsə, bu onun dünyanı Məsihdə birləşdirmək istəyinin daha bir təsdiqi oldu.

11-15

AVROPADA MƏSİHİ İLK QƏBUL EDƏNLƏR (Həvarilərin işləri 16:11-15)

Neapolis (hazırda Kavala adlanır) Filipi şəhərinin dəniz limanı idi. Bu şəhərin böyük tarixi var idi. Əvvəllər o, «bulaq» mənasını verən Krenid adlanırdı. Lakin İsgəndərin atası Makedoniyalı Filip trakiyalılardan qorunmaq üçün onu möhkəmləndirdi və şəhərə öz adını verdi. Bir vaxtlar bu şəhər qızıl mədənləri ilə məşhur idi, lakin Paulun dövründə onlar artıq istismar olunmuşdu. Daha sonra şəhər Avqustun Roma İmperiyasını fəth etməsi ilə nəticələnən dünyanın ən məşhur döyüş meydanlarından birinə çevrildi.

Filipi şəhəri Roma koloniyası idi. Roma koloniyaları, adətən, strateji mərkəzlər sayılırdı. Roma hökuməti istefaya çıxmış Roma əsgərlərinin kiçik qruplarını onların içində yerləşdirirdi. Onlar Roma forması geyinir, latınca danışır və harada yaşamasından asılı olmayaraq Roma qanunlarına tabe olurdular. Roma vətəndaşlığı ilə ən çox fəxr edənlər də məhz Roma strateji məntəqələrinin sakinləri idi.

Filipidə Paulun vəz edə biləcəyi sinaqoq yox idi. Belə yerlərdə, adətən, çayın yaxınlığında yerləşən ibadət evləri var idi. Şənbə günü Paul və onu müşayiət edənlər oraya gedib qadınlarla danışdılar. Paulun Filipidəki xidməti Məsihə iman edən insanların müxtəlifliyi baxımından son dərəcə diqqətəlayiqdir. Lidiya sosial pillənin başında dayanırdı: o, tünd qırmızı parça satırdı. Tünd qırmızı parça qırmızı ilbizin qabıqlarından yığılıb hazırlanırdı. Bu da inanılmaz dərəcədə bahalı idi: 450 qram yunu qırmızı rəngə boyamaq üçün təxminən 180 manat ödənməli idi. Lakin belə bir zəngin qadın Məsihə üz tutdu.

Qadın istədi ki, Paul və yoldaşları onun evində qalsınlar. Paul məsihçinin ruhani keyfiyyətlərini sadalayaraq yazır ki, məsihçilər qonaqpərvərliyə can atmalıdırlar» (Romalılara 12:13). Həvari Peter yeni məsihçilərə onların vəzifələri barədə göstəriş verərkən deyir: «Şikayət etmədən bir-birinizə qonaqpərvərlik göstərin» (1Peter 4:9). Məsihçinin qapısı həmişə hər kəsin üzünə açıq olmalıdır.

16-24

FALÇILIQ RUHUNA TUTULAN QARABAŞDAN CİN ÇIXARILMASI (Həvarilərin işləri 16:16-24)

Lidiya sosial pillənin yuxarısında, bu qarabaş qız isə ən aşağısında dururdu. O, gələcəyi söyləmək qabiliyyətinə malik bütpərəst kahin kimi idi. O, cinə tutulmuşdu, qədim dünyada belələrinə qəribə bir hörmət hissi var idi. Çünki inanırdılar ki, tanrılar belələrinə öz ağıllarını vermək üçün onların ağıllarını əllərindən alıblar. Onda həmçinin «peyğəmbərlik» etmək ənamı var idi. Qarabaş onun bədbəxtliyindən istifadə edən vicdansız insanların əlinə düşmüşdü. Paul onu cindən azad edəndə, həmin adamlar qarabaşın sağalmasına görə sevinmədilər, əksinə, gəlir mənbəyini itirdiklərinə görə bərk qəzəbləndilər. Bunlar hiyləgər adamlar idi. Onlar kütlənin təbii antisemitizmi ilə oynayıb, Roma koloniyasının sakinlərinin vətəndaşlıq qüruruna toxunurdular. Onlar sonda istədiklərinə nail oldular — Paul və Sila həbs olundu, barələrində xüsusi ehtiyat tədbirləri görüldü: onları daxili zindana atıb ayaqlarını kündəyə saldılar. Bu hadisədə dəhşəti olan o idi ki, Paul və Sila yaxşı iş gördüklərinə görə həbs edilib, dəyənəklə döyülüblər. Elə ki məsihçilik adamların mülkiyyət hüquqlarına toxunur, o dəqiqə problemlər yaranır. Kiminsə cibinə toxunan kimi, insanlar həmişə silaha və zorakılığa əl atırlar. Bununla belə, hər bir insan özünə sual verməlidir: «Mən pulumu hallılqla qazanıram, yoxsa başqalarını istismar etməklə?» Çox vaxt Məsihə gedən yolda ən böyük maneə insanların eqoistliyidir. İnsanlar hər zaman silaha və zorakılığa əl atırlar, lakin hər bir insan özünə sual verməlidir: «Mən pulumu layiqincə qazanırammı?»

25-40

FİLİPİLİ ZİNDAN MÜHAFİZƏÇİSİ (Həvarilərin işləri 16:25-40)

Artıq gördüyümüz kimi, Lidiya sosial pillənin zirvəsində, qarabaş qız cəmiyyətin ən aşağı təbəqəsində, həbsxana mühafizəçisi isə orta təbəqəyə mənsub idi və Roma hökumətinin dövlət qulluqçusu sayılırdı. Ona görə də bu üçlüyə o dövrdəki cəmiyyətin nümayəndələri kimi baxa bilərik.

İlk növbədə hadisənin baş verdiyi məkana baxaq. Paul və Silanın duasından sonra zəlzələ oldu. O vaxt zindanın qapısı iki dəliyə keçirilmiş taxta tirlə bağlanırdı. Kündələr də eyni qaydada hazırlanırdı. Zəlzələnin təkanı taxta tirləri dəliyindən çıxartdı və məhbuslar kündədən azad edildi. Bunu görən zindan mühafizəçisi intihar etməyə hazır idi. Çünki Roma qanunlarına görə zindan işçisi qaçan məhbusun cəzasını alırdı.

İndi isə hadisənin iştirakçılarına baxaq.

Əvvəlcə Paula nəzər salaq. Bu hissədə biz üç məqamı qeyd edirik.

1) O, daxili zindanda möhkəm zəncirlənmiş halda gecə yarısı Allahı izzətləndirərək ilahilər oxuya bilirdi. Allahın və İsa Məsihin varlığını heç vaxt heç bir məsihçidən almaq olmaz. Məsihçi Allahla birlikdə olanda hətta həbsxanada da özünü azad hiss edir, hətta gecə yarısı da onun üçün gündüzdür.

2) Paul zindanın qapısını onun arxasınca bağlayan mühafizəçiyə xilas qapısını açmağa hazır idi. O, təbiətcə kinli adam deyildi. Paul onu kündəyə salan adama Allahın Kəlamını təbliğ edə bilərdi.

3) O özünü ləyaqətli aparırdı. O tələb edirdi ki, onunla Roma vətəndaşı kimi rəftar olunsun. Roma vətəndaşını qamçılamağa görə ölüm cəzası verilirdi. Lakin Paul ləyaqətini özü üçün deyil, Filipidə qalan məsihçilər naminə müdafiə edirdi. Hər kəsin onların Paul kimi nüfuzlu dostunun olduğunu görməsi vacib idi.

İkincisi, zindan mühafizəçisinə baxaq. Maraqlıdır ki, o, Məsihə sidq ürəkdən iman etdiyini dərhal əməldə göstərdi. Məsihə iman edən kimi dərhal Paul ilə Silanın yaralarını yuyub, onlara yemək verdi. Əgər məsihçilik insanda minnətdarlıq hissi yaratmırsa, onun imanı saxtadır. Əgər insanın qəlbindəki imanı onun əməllərindəki dəyişikliklə təsdiq olunmursa, bu, saxta, riyakar imandır.

Müqəddəs Kitab

Timotey Paul və Sila ilə

1 Paul Derbe və Listraya gəldi. Listrada Timotey adlı bir İsa şagirdi var idi. Onun anası imanlı bir Yəhudi, atası isə Yunan idi. 2 Listra və Konyadakı imanlı bacı-qardaşlar onun barəsində xoş sözlər deyirdi. 3 Timoteyi özü ilə aparmaq istəyən Paul bu şəhərlərdəki Yəhudilərə görə onu sünnət etdi. Çünki hamı onun atasının Yunan olduğunu bilirdi. 4 Onlar şəhərbəşəhər gəzib-dolaşır, Yerusəlimdəki həvarilərlə ağsaqqalların qərara aldığı qaydaları imanlılara deyir və göstərirdi ki, bunlara riayət etsinlər. 5 Beləliklə, cəmiyyətlər imanda güclənir və sayı günbəgün artırdı.

Paulun Makedoniyalı adam barədə görüntüsü

6 Müqəddəs Ruh onlara imkan vermədi ki, Asiya vilayətində kəlamı yaysınlar. Ona görə də onlar Frigiya və Qalatiya ərazisini keçib getdilər. 7 Misiya sərhədinə gələrkən Bitinyaya getməyə çalışdılar. Amma İsanın Ruhu onlara izin vermədi. 8 Ona görə Misiyadan keçib Troasa getdilər. 9 O gecə Paul bir görüntü gördü. Makedoniyalı bir nəfər onun qarşısında durub yalvarırdı: «Makedoniyaya gəl və bizə kömək et!» 10 Paul bu görüntünü görəndən sonra Makedoniyaya getmək üçün dərhal bir yol axtardıq. Bundan nəticə çıxartdıq ki, Allah bizi orada Müjdə yaymaq üçün çağırır.

Filipidə

11 Troasdan yelkən açıb birbaşa Samotraki adasına və ertəsi gün isə Neapolisə gəldik. 12 Oradan Filipiyə keçdik. Bura Makedoniya bölgəsində əhəmiyyətli bir şəhərdir, əhalisi əsasən Romalılardır. Bu şəhərdə bir neçə gün qaldıq. 13 Şənbə günü şəhər darvazasından çıxıb çay kənarına getdik. Elə bildik ki, Yəhudilər adətən oraya dua etmək üçün yığılır. Oturduq, oraya yığılan qadınlarla söhbət etməyə başladıq. 14 Bizə qulaq asanlar arasında Tiatira şəhərindən tünd qırmızı parça satan, Allaha mömin olan Lidiya adlı bir qadın var idi. Paulun sözlərinə qulaq asmaq üçün Rəbb ona açıq ürək vermişdi. 15 Lidiya ev əhli ilə bərabər vəftiz olunduqdan sonra bizi evinə dəvət edib dedi: «Əgər siz məni Rəbbə sadiq bir insan kimi qəbul edirsinizsə, gəlin, mənim evimdə qalın». O bizi buna razı etdi.

16 Bir gün biz dua yerinə gedərkən falçılıq ruhuna tutulan bir qarabaş qarşımıza çıxdı. Bu qız baxıcılıq edərək öz ağalarına nə qədər qazanc gətirmişdi. 17 O, Paulun və bizim ardımızca düşərək qışqıra-qışqıra deyirdi: «Bu adamlar Allah-Taalanın qullarıdır. Sizə xilas yolunu bildirirlər». 18 Bunu günbəgün təkrar etdi. Bu, Paulu çox bezdirdi. Nəhayət, o çevrilib ruha dedi: «İsa Məsihin adı ilə sənə əmr edirəm, bu qızdan çıx!» Ruh dərhal qızdan çıxdı.

19 Qızın ağaları görəndə ki bu qazancdan ümidləri kəsildi, Paulla Silanı tutub bazar meydanına – rəhbərlərin qarşısına gətirdilər. 20 Onları hakimlərin qarşısına çıxararaq dedilər: «Bu adamlar Yəhudidir. Şəhərimizə qarışıqlıq salıblar. 21 Biz Romalılara qəbulu və icrası qadağan olunan adətləri yayırlar». 22 Xalq da Paulla Silanın əleyhinə çıxdı. Hakimlər əmr verdilər ki, onların əyinlərindəki paltarları soyundurub dəyənəklə döysünlər. 23 Onlara çox zərbə vurdular və sonra zindana atdılar. Zindanın baş mühafizəçisinə əmr etdilər ki, onları möhkəm nəzarət altında saxlasınlar. 24 Bu əmri alan baş mühafizəçi onları zindanın xüsusi otağına aparıb ayaqlarını kündəyə saldı.

25 Gecə yarısına yaxın Paulla Sila dua edir və Allaha ilahilər oxuyurdu. Digər məhbuslar da onlara qulaq asırdılar. 26 Birdən elə güclü zəlzələ oldu ki, zindanın təməli belə, yerindən oynadı. Bir andaca bütün qapılar açıldı, hamının zəncirləri töküldü. 27 Baş mühafizəçi oyanıb zindanın qapılarını açıq görəndə qılıncını çəkib canına qəsd etmək istədi. Elə bildi ki, məhbuslar qaçıb. 28 Amma Paul bərkdən qışqırıb dedi: «Canına qıyma, hamımız buradayıq!» 29 Baş mühafizəçi işıq gətirdib içəri qaçdı. Titrəyə-titrəyə Paul və Silanın qarşısında yerə döşəndi. 30 Onları bayıra çıxararaq soruşdu: «Ağalar, xilas olmaq üçün nə etməliyəm?» 31 Onlar dedilər: «Rəbb İsaya iman et, sən də, ev əhlin də xilas olarsınız». 32 Sonra həm ona, həm də onun ev əhlinə Rəbbin kəlamını bildirdilər. 33 Gecənin bu vədəsində baş mühafizəçi onları götürüb yaralarını yudu. Sonra həm özü, həm də ev əhli dərhal vəftiz oldu. 34 Paulla Silanı evinə aparıb onlar üçün süfrə açdı. Allaha iman etdiklərinə görə o və bütün ev əhli şad oldular.

35 Səhər açılanda hakimlər yasavullar göndərib dedilər: «Bu adamları azad et». 36 Baş mühafizəçi bu sözləri Paula çatdırdı: «Hakimlər xəbər göndərdi ki, siz azad ediləsiniz. İndi çıxın, arxayın gedin». 37 Amma Paul yasavullara belə dedi: «Roma vətəndaşı ola-ola bizi məhkəməsiz hamının qarşısında döyüb zindana atdılar. İndi bizi gizli-gizli qovmaq istəyirlərmi? Belə şey ola bilməz! Özləri gəlsin, bizi buradan çıxarsın!» 38 Yasavullar bu sözləri hakimlərə çatdırdılar. Hakimlər Paulla Silanın Roma vətəndaşı olduğunu eşidəndə qorxdular 39 və gəlib onlardan üzr istədilər. Sonra onları bayıra çıxarıb xahiş etdilər ki, şəhərdən çıxıb getsinlər. 40 Paulla Sila zindandan çıxandan sonra Lidiyanın evinə getdilər. İmanlı bacı-qardaşlarla görüşüb onları ruhlandırandan sonra yola düşüb getdilər.