11-ci fəsil

1

Korinflilərə 11:1-in şərhinə əvvəlki bölmədə baxın.

11-14-cü fəsillər müasir Qərbi Avropa məsihçilərinin başa düşməsi üçün böyük çətinlik yarada bilər. Lakin bu fəsillər həm də bütün Məktubun ən maraqlı tərəflərinə toxunur. Çünki onlar Korinf imanlı cəmiyyətində xidmətlərlə bağlı yaranan problemləri də açıqlayır. Biz onlarda qurbanlara qarşı mübarizədə yaranan və həqiqi ibadətin yaradılması ilə bağlı problemlərin həlli yollarını axtaran yeni yaranmış imanlı cəmiyyətini görürük. Biz bu bölmənin müxtəlif komponentlərini əvvəldən müəyyən etsək, onu daha asan başa düşəcəyik.

1) 11:2-11:16 qadınların başları açıq şəkildə ibadətlərə qatıla bilməsi məsələsini araşdırır.

2) 11:17-23 Korinf məsihçiləri tərəfindən hər həftə qeyd olunan məhəbbət süfrəsi — yemək və ya aqape süfrəsi ilə əlaqədar yaranan problemdən bəhs edir.

3) 24-34-cü ayələr Korinf imanlı cəmiyyətində müqəddəs mərasimin — Rəbbin süfrəsinin düzgün yerinə yetirilməsindən söz açır.

4) 12-ci fəsildə Paul müxtəlif ənamlara malik insanların harmonik bütövlükdə bir araya gəlməsi probleminə toxunur. Bu fəsildə Paul İmanlı Cəmiyyətini Məsihin Bədəni, məsihçiləri isə bu Bədənin üzvləri kimi təsvir edir.

5) 13-cü fəsil insanlara həyatın ən gözəl yolunu göstərən böyük sevgi ilahisidir.

6) 14:1-23 Allah və insanlarla ünsiyyətin ənamlarından biri olan — dillər ənamına həsr edilir.

7) 14:24-33 imanlı cəmiyyətində və ibadətdə nizam-intizam və təşkilati məsələlərə həsr edilir. Burada Paul yeni yaranan imanlı cəmiyyətində həvəslə nizam-intizam yaratmağa çalışır.

8) 14:34-36 Korinfdəki imanlı cəmiyyətində olan qadınların yerindən bəhs edilir.

2-16

ZƏRURİ TƏVAZÖKARLIQ HAQQINDA (1 Korinflilərə 11:2-16)

Bu, xüsusi mənası olmayan hissələrdən biridir. İlk baxışdan elə görünə bilər ki, burada haqqında danışılan məsələlər yalnız tarixi maraq doğurur. Çünki onlar bizə aidiyyəti olmayan problem və situasiyalara aiddir. Lakin buna baxmayaraq, belə yerlər bizim üçün böyük maraq kəsb edir, çünki onlar ilk məsihçi imanlı cəmiyyətinin daxili problemlərinə işıq salır. Onlar hər şeyə diqqətlə yanaşan insan üçün də böyük maraq doğurur: axı həmin problemlərin həlli üçün tətbiq olunan prinsiplər dəyişməzdir. Korinf imanlı cəmiyyətində yaranan mübahisəli məsələ qadının başı açıq halda ibadətdə iştirak edib-etməməsi idi. Paul birbaşa və birmənalı şəkildə cavab verir ki, örtük tabeçiliyin simvoludur, bir şəxs özündən üstün olanın yanında geyinir. Kişi evin başçısı olduğu üçün qadın ona tabedir. Buna görə də ibadətdə örtüksüz görünə bilməz. Kişi isə ibadətdə başı örtülü görünməməlidir.

Çətin ki, biz XXI əsrdə qadınların asılı və tabeçiliyi ilə bağlı bu baxışı asanlıqla qəbul edə bilək. Amma bu fəsli iyirmi birinci əsrin işığında deyil, birinci əsrin işığında oxumalı və aşağıdakı məqamları yadda saxlamalıyıq:

1) Şərqdə baş örtüyünün əhəmiyyəti nə idi? Bu gün də Şərq qadınları çadra — onu az qala ayaq barmaqlarına qədər örtən, yalnız alın və gözləri açıq qalan uzun örtük geyinirlər. Paulun dövründə şərq örtüyü daha qapalı idi. Həmin örtükdə yalnız gözlər açıq qalırdı, başdan ayaq barmaqlarına qədər örtülürdü. Hörmətli və özünə hörmət edən şərq qadını haradasa örtüksüz görünməyi ağlına belə gətirə bilməzdi.

T.V.Davis Hastingsin Müqəddəs Kitabın izahlı lüğətində yazır: «Şərqdə istər kənddə, istərsə də şəhərdə heç bir ləyaqətli qadın evdən çölə örtüksüz çıxmaz. Əgər çıxarsa, öz nüfuzunu riskə atar. Doğrudan da, Misirdə xidmət edən ingilis və amerikalı məsihçilər müəllifə danışırdılar ki, onların arvadları və qızları çölə çıxanda çadra taxmağa məcbur idilər».

Baş örtüyünün iki mənası var idi:

a) o, tabeçiliyi ifadə edirdi;

b) o, qadını güclü şəkildə müdafiə edirdi.

10-cu ayəni tərcümə etmək çox çətindir. Müqəddəs Kitabın Azərbaycan nəşrində bu ayə belə qeyd olunur: «Bu səbəbdən mələklərə görə qadının başı üzərində ixtiyar olmalıdır». Lakin yunan mətni hərfi mənada qadının «öz başı üzərində hakimiyyətə malik olmalıdır» mənasını verir. Vilyam Ramsey bunu belə izah edir: «Şərq ölkələrində örtük qadının səlahiyyətini, şərəfini və ləyaqətini ifadə edir. Başı örtülü halda o, hər yerə təhlükəsiz və ləyaqətli şəkildə gedə bilər. Onun üzü görünmür. Küçədə çadra geyinmiş qadına baxmaq pis hesab olunur. O, təkdir. Digər insanların onun üçün əhəmiyyəti olmadığı kimi, onun da digər insanlar üçün əhəmiyyəti yoxdur. O, izdiham içində toxunulmazdır. Lakin çadrasız qadının dəyəri yoxdur və hər kəs onu təhqir edə bilər. Qadın çadranı açanda onunla birlikdə nüfuzunu və səlahiyyətini itirmiş olur.

Buna görə də Şərqdə baş örtüyü son dərəcə vacibdir. O, təkcə qadınların asılı mövqeyini ifadə etmir; o, həm də qadının həyasının və iffətinin sarsılmaz müdafiəsidir.

2) Yəhudilər arasında qadınların mövqeyinin necə olduğunu da xatırlamalıyıq. Yəhudi qanunlarına görə qadın kişidən qat-qat aşağı idi. O, ərinə köməkçi olmaq üçün (Yaradılış 2:18) Adəmin qabırğasından yaradılmışdır (Yaradılış 2:22-23). Ravvinlərin belə bir deyimi var: «Allah qadını başdan yaratmadı ki, təkəbbürlü olsun; gözdən yaratmadı ki, şəhvətli olsun; qulaqdan yaratmadı ki, hər şeylə maraqlansın; onu ağızdan yaratmadı ki, çox danışan olsun; onu ürəkdən yaratmadı ki, paxıllıq etsin; əllərdən yaratmadı ki, həris olsun; ayaqdan yaratmadı ki, sərgərdan gəzib qeybətçi olsun. Allah qadını qabırğadan yaratdı ki, həmişə gizli qalsın. Buna görə də onun əsas xüsusiyyəti təvazökarlıq olmalıdır». Təəssüf ki, yəhudi qanunlarına görə qadın ərinin əşya və mülkiyyəti hesab olunurdu. Ərin onun üzərində tam ixtiyarı var idi. O da təəssüf doğurur ki, qadınlar sinaqoqda ibadət zamanı iştirak etmirdilər, ancaq qapalı yerdə və ya binanın digər hissəsində kişilərdən tamamilə təcrid olunurdular. Yəhudi qanunlarına və adət-ənənələrinə görə qadınların kişilərlə bərabər hüquq tələb etməsi ağlasığmaz idi.

10-cu ayədə belə bir maraqlı ifadə var ki, qadınlar «mələklərə görə» örtük taxmalıdırlar. Bu ifadənin mənası ilə bağlı aydın şərhlər yoxdur. Ola bilsin, bu ifadə qədim tarixə gedib çıxır. Yaradılış 6:1-2-də oxuyuruq ki, mələklər, Allahın oğulları, fani qadınların gözəlliyinin qurbanı olub, günah işlətdilər. Buradakı fikir belə ola bilər ki, başıaçıq qadın hətta mələklər üçün də sınaqdır. Çünki ravvinlərin köhnə ənənəsinə görə, mələklər qadının uzun saçlarının gözəlliyi ilə sınağa çəkilirdi.

3) Unutmayaq ki, bu vəziyyət dünyanın ən bərbad şəhəri olan Korinfdə yaranmışdı. Paulun mövqeyi belə idi ki, bütpərəstlərə məsihçiləri əxlaqsızlıqlarına görə tənqid etməyə əsas verəcək və ya məsihçilərin özlərini büdrədəcək hər hansı bir hərəkət etməkdənsə, təvazökarlıq və sərtlik baxımından həddi aşmaq daha yaxşıdır.

Bu hissəni hamıya aid etmək tamamilə yanlış olardı. Bu, Korinf imanlı cəmiyyətinin problemi ilə sıx bağlı idi və bu gün qadınların ibadətdə baş örtüyünü taxıb-taxmaması məsələsi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Buna rəğmən həmin məsələ yalnız yerli və müvəqqəti xarakter daşısa da, üç dəyişməz həqiqəti ehtiva edir:

1) İnsan davranışının ciddi standartları həmişə loyal olanlardan daha yaxşıdır. Əgər hüquqlarımız başqası üçün əngəl ola bilərsə, onlardan imtina etmək daha yaxşıdır, nəinki onları israr etmək. Adət-ənənələri və şərtilikləri açıq şəkildə pisləmək dəb halını alıb. Lakin insan onları pozmazdan əvvəl yüz ölçüb bir biçsə, daha yaxşı olar. Baxmayaraq ki, o, heç vaxt şərtiliklərin qulu olmamalıdır.

2) Paul qadının kişidən asılılığını vurğuladıqdan sonra belə, onların qarşılıqlı asılılığını da qeyd edir. Nə kişi, nə də qadın bir-biri olmadan yaşaya bilər. Əgər onlar arasında tabeçilik olarsa da belə, bu, yalnız birlikdə həyatlarının daha səmərəli və hər ikisi üçün daha xoş keçməsi üçündür.

3) Paul bu hissəni sırf mübahisə xatirinə mübahisə edən adamı məzəmmət etməklə bitirir. İnsanlar arasında nə qədər fikir ayrılığı yaransa da, imanlı cəmiyyətində bilərəkdən hər şeyə irad tutan kişi və qadınlara yer yoxdur. Bəzən, doğrudan da, prinsipial olmaq lazımdır. Amma heç vaxt öcəşkən olmaq olmaz. Məgər insanlar müxtəlif baxışlara malik olub sülh içində yaşaya bilməzlərmi?

17-22

RƏBBİN SÜFRƏSİNİN TƏHRİFİ (1Korinflilərə 11:17-22)

Qədim dövrdə insanların həyatı bizim həyatımıza nisbətən bir çox cəhətdən daha sosial xarakter daşıyırdı. İnsanlar tez-tez ziyafətlərə böyük qruplar şəklində toplaşırdılar. Hətta onların eranos adlı xüsusi ziyafəti də var idi. Bu ziyafət zamanı hər bir iştirakçı özü ilə yemək gətirir və bayram ictimai xarakterini itirməsin deyə ortaya qoyurdu. Erkən məsihçi cəmiyyətində də belə bir adət var idi: onu aqape və ya məhəbbət süfrəsi adlandırırdılar. Məsihçilər belə bir ziyafətə imkan daxilində hər şeyi gətirir, bir yerə qoyur və hamı ümumi yeməyə otururdu. Bu, çox gözəl bir adət idi. Belə adət yoxa çıxmaqla çox şey itirdik. Bu, qardaşlıq yaratmağın və inkişaf etdirməyin yollarından biri idi. Lakin Korinf imanlı cəmiyyətində hər şey fərqli idi. Bu da Paulu çox kədərləndirirdi. Cəmiyyətdə varlılar və kasıblar var idi. Elələri var idi ki, özləri ilə çox şey gətirə bilirdilər. Elələri də var idi ki, ya çox az gətirir, ya da heç nə gətirə bilmirdi. Əksər qullar üçün sevgi ziyafəti bütün həftə yedikləri yeganə yaxşı yemək idi. Lakin Korinfdə öz aralarında yemək paylaşmaq adəti itmişdi. Varlılar kiçik təcrid olunmuş qruplar şəklində tez tələsik yeyirdilər ki, yeməklərini kiminləsə bölüşməsinlər. Kasıbların isə, demək olar ki, heç bir şeyi yox idi. Buna görə sosial fərqləri aradan götürməli olan süfrə onların dərinləşməsinə səbəb oldu. Paul bunu sərt və amansızlıqla pisləyir.

1) O da ola bilər ki, bu müxtəlif qruplar müxtəlif fikirlərə malik insanlar tərəfindən yaradılmışdır. Böyük alimlərdən biri belə demişdir: «Dini təəssübkeş olmadan dini qeyrətə sahib olmaq həqiqi sədaqətin ən yaxşı sübutudur». Əgər bizim fikrimiz başqasının fikrindən fərqlidirsə, onunla mehriban münasibət saxlasaq, bizi ayıran mövzularda danışsaq, zaman keçdikcə onu başa düşə və hətta ona rəğbət bəsləyə bilərik. Ancaq qapalı qruplarda özümüzü bir-birimizdən təcrid etsək, daha yaxşı münasibətlərə ümid edə bilmərik.

O məni üsyankar, düşmən, bidətçi kimi

Kənarlaşdıran bir dairə yaratdı.

Amma Sevgi və mən, bir də onun daxil olduğu çevrə

Yaradanda qalib gəldik.

2) Erkən məsihçi cəmiyyəti qədim dünyada sosial və sinfi maneələrin dağıdıldığı yeganə yer idi. Qədim dünyada cəmiyyətdə ciddi bölünmələr var idi: azad və qullar, ellinlər və barbarlar, yunanca danışan insanlar, yəhudilər və bütpərəstlər, Roma hüququna malik olmayan Roma vətəndaşları, aşağı səviyyəli təbəələr, mədəni, savadlı insanlar və cahillər. İmanlı Cəmiyyəti müxtəlif təbəqələrdən və irqlərdən olan insanların bir araya gəldiyi yeganə yer idi. Erkən məsihçiliyin böyük tarixçilərindən biri ibadətlər və ibadətə gələnlər haqqında belə yazırdı:

«Onlar öz sərhədləri daxilində, demək olar ki, Romanı silkələyən sosial problemi və hələ də Avropanı silkələməkdə olan problemləri həll etdilər. Məsihçilər qadının statusunu qaldırdılar, fiziki əməyin əhəmiyyətini və hörməti özünə qaytardılar, yoxsulluğu aradan qaldırdılar, insanı köləlik əzabından qurtardılar. İnsanların şüurunda baş verən inqilabın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Axırıncı Şam yeməyində sinif və irqi eqoizm aradan qalxmışdı. Məsihin uğrunda öldüyü insanlarda Allahın sevgi surəti cəmiyyət üçün yeni əsas olmuşdu».

Sosial və sinfi fərqlərin davam etdiyi imanlı cəmiyyəti — əsl imanlı cəmiyyəti deyil. Əsl imanlı cəmiyyəti Məsihdə birləşən insanlar qrupudur. Axırıncı Şam yeməyi sözünün özü bunu göstərir. Biz bunu Rəbbin süfrəsi adlandırırıq. Amma «Rəbbin süfrəsi» sözü bizi müqəddəs mərasimin əsl mənasından müəyyən qədər uzaqlaşdırır. Bizim üçün axşam yeməyi, adətən, günün əsas yeməyi deyil. Orijinalda, yunan dilində, deypnon sözü istifadə olunur. Ellinlər üçün səhər yeməyi şəraba batırılmış bir dilim çörəkdən ibarət idi. Naharı isə onlar hər yerdə — küçədə və ya şəhər parkında edirdilər. Deypnon — şam yeməyi — günün əsas yeməyi idi. İnsanlar tələsmədən süfrəyə oturur, nəinki aclıqlarını doyururdular, hətta bir-biriləri ilə uzun müddət söhbət edirdilər. Bu yeməyin yunanca adı insanların uzun müddət süfrə başında oturduğunu və bir-biri ilə ünsiyyətə vaxt sərf etdiyini göstərir. Bir-biri ilə bölüşmək adətinə laqeyd yanaşan imanlı cəmiyyəti — əsl imanlı cəmiyyəti deyil. Hər şeyi yalnız özlərinə, ya da öz yaxınlarına saxlamağa çalışan insanlar Məsihin yolunun mahiyyətini dərk etməyiblər.

3) Başqalarının ehtiyacı olduğu halda həqiqi məsihçinin çox şeyə sahib olması mümkün deyil. O, əsas üstünlüyü öz imtiyazlarını qoruyub saxlamaqda deyil, başqaları ilə bölüşməkdə görür.

23-34

RƏBBİN SÜFRƏSİ (1Korinflilərə 11:23-34)

Bütün Əhdi-Cədiddə bundan daha maraqlı yer yoxdur: bir tərəfdən bu bizə imanlı cəmiyyətinin ibadətindən — Rəbbin Şam yeməyinin müqəddəs mərasimindən bəhs edir. Digər tərəfdən, biz burada İsanın sözlərinin ilk qeydini tapırıq, çünki Korinflilərə Məktub bütün Müjdələrdən əvvəl yazılmışdır. Müqəddəs ənam heç vaxt bütün insanlar tərəfindən eyni şəkildə qəbul edilmir. Amma insana fayda gətirməsi üçün onu tam başa düşmək lazım deyil. Kimsə belə demişdi: «Çörəyi həzm etmək və doymaq üçün onun kimyəvi xüsusiyyətlərini bilməyə ehtiyac yoxdur». Bununla belə, İsanın çörək və şərab haqqında danışarkən nəyi nəzərdə tutduğunu anlamağa çalışsaq, faydalı olar. İsa çörək haqqında «Bu Mənim sizin üçün verilən bədənimdir» dedi. Bu sözləri hərfi mənada başa düşmək olmaz, çünki İsa bu sözləri deyəndə O, hələ bədəndə idi. Aydın məsələdir ki, həmin anda Onun Bədəni və çörək eyni deyildi. İsa «Bu Mənim Bədənimin rəmzidir» də demək istəmirdi. Amma bu, müəyyən dərəcədə belədir. Bölünmüş çörək Rəbbin süfrəsində Məsihin Bədənini simvollaşdırır. Lakin bunun daha dərin mənası var. Rəbbin süfrəsini iman və məhəbbətlə dadanlar üçün bu, təkcə İsa Məsihi xatırlamaq deyil, həm də Onunla birbaşa əlaqə yaratmaq vasitəsidir. İman etməyənlər üçün bunun heç bir mənası yoxdur. Məsihi sevənlər üçünsə bu Onun hüzuruna gedən yoldur. Ümumi versiyada İsa belə deyir: «Bu kasa Mənim qanımla bağladığım Yeni Əhddir». Daha dəqiq tərcümə isə bir az fərqli səslənir: «Bu kasa Yeni Əhddir və o Mənim Qanım bahasına alınıb». Yunan «en» sözönü çox vaxt «içində» deməkdir. Eyni zamanda həmin sözönü, xüsusən də tərcümədə yəhudicə «be» sözönünü çatdırmaq üçün istifadə edildikdə dəyər mənasını verir. Əhd isə iki qarşı tərəf arasında münasibətləri və öhdəlikləri müəyyən edir. Əhdi-Ətiqdə Allah Qanuna əsaslanan əmrlər verdi, İsrail xalqını seçdi, Özünə yaxınlaşdırdı, onların yeganə Allahı oldu. Amma şərt kəsdi ki, onlar Allahın qanunlarına əməl etdikcə bu münasibət davam edəcək (Çıxış 24:1-8). İsa Qanuna deyil, məhəbbətə əsaslanan yeni münasibət qurur. Bu münasibət insanın Qanuna riayət etmə qabiliyyətinə deyil, mərhəmətə, Onun insanlara təklif etdiyi Allah sevgisinə əsaslanır.

Əhdi-Ətiqə görə, insanın Allahdan qorxmaqdan başqa çarəsi yox idi. Çünki o, həmişə Allah qarşısında günahkar idi, özlüyündə Qanunun mütləq yerinə yetirilməsinə heç vaxt nail ola bilməzdi. Əhdi-Cədidə görə, insan Allahın yanına atasına yaxınlaşan uşaq kimi gəlir. Amma biz buna necə baxırıqsa baxaq, belə bir münasibət İsanın həyatı bahasına əldə edilə bilərdi. Qanunda deyilir: «...ətə can verən qandır» (Qanunun təkrarı 12:23). İsa bunun əvəzini, bir yəhudinin dediyi kimi, canı və qanı ilə ödədi. Buna görə də Rəbbin süfrəsində qırmızı şərab Məsihin Qanını təmsil edir, onsuz Əhdi-Cədid, Allahla yeni münasibət əldə edilə bilməzdi.

Paul layiq olmayan tərzdə Rəbbin bu çörəyini yeyən və Onun kasasından içənlərdən danışır. Layiq olmayan tərz deyəndə, Paul «öz üzərinə mühakimə gətirməyi» nəzərdə tuturdu. Bu ifadənin iki mənası ola bilər. Hər biri o qədər vacibdir ki, Paul, çox güman, hər iki mənanı nəzərdə tuturdu.

1) Bu ifadə Rəbbin süfrəsinin mənasını dərk etmədən layiq olmayan tərzdə yeyən adamı bildirir. Həmin adam heç bir ehtiram hissi olmadan yeyib-içir, Rəbbin süfrəsinin hansı böyük sevginin simvolu olduğunu, bunun onun üzərinə hansı öhdəliklər qoyduğunu anlamır.

2) Lakin onun daha bir mənası da ola bilər. «Məsihin Bədəni» ifadəsi, Paula görə, həm də İmanlı Cəmiyyəti demək idi. Bu barədə 12-ci fəsildə danışacağıq. Paul bir qədər əvvəl özlərini təcrid etməklə və sinfi fərqlər qoymaqla İmanlı Cəmiyyətində parçalanmaya səbəb olanları məzəmmət etdi. Buna görə də burada İmanlı Cəmiyyətinin Məsihin Bədəni olduğunu heç vaxt dərk etməyən adamın layiq olmayan tərzdə yeyib-içdiyini ifadə edir. Belə etməklə o, qardaşlarına qarşı günah edir. Ürəyində nifrət, kin və küdurət olan hər kəs Rəbbin süfrəsindən yeyəndə layiq olmayan tərzdə yeyib-içir. Buna görə layiq olmayan tərzdə yemək və içmək bizim Rəbbin süfrəsinin əhəmiyyətini və böyüklüyünü dərk etməmək deməkdir. Onun Məsihin uğrunda öldüyü qardaşları ilə ziddiyyətdə olması vəziyyəti daha da qəlizləşdirir.

Paul daha sonra deyir ki, Korinf imanlı cəmiyyətinin başına gələn bədbəxtliklər, yəqin, yalnız imanlıların aralarında parçalanma olduğu halda, Rəbbin süfrəsindən yeyib-içdiklərinə görə baş verib. Həmin bədbəxtliklər imanlı cəmiyyətini məhv etməməli, əksinə, tövbəyə səbəb olmalı, onlara nizam-intizam hissi aşılamalı və onları yenidən doğru yola yönəltməlidir. Biz bir şeyi başa düşməliyik: Rəbbin süfrəsini layiq olmayan şəkildə qəbul etmək qadağası bilə-bilə günah edən insanı təcrid etmir. Yaşlı keşiş yaşlı qadının Rəbbin süfrəsini tərəddüdlə qəbul etdiyini görüb dedi: «Ey qadın, tərəddüd etmə. Bu, günahkarlar üçündür, bu sizin üçündür». Əgər Rəbbin Süfrəsi yalnız ideal insanlar üçün nəzərdə tutulsaydı, heç kim ondan yeyə bilməzdi. Tövbə edən günahkar üçün Rəbbin süfrəsi açıqdır. O, Allahı və qardaşlarını sevənlər üçün açıqdır, hətta onların günahları qıpqırmızı parça kimi görünsə də, qar kimi ağappaq olacaq.