4-cü fəsil

1-5

ÜÇ MÜHAKİMƏ (1Korinflilərə 4:1-5)

Paul korinfliləri Apollonu, Kefanı və özlərini partiya rəhbərləri kimi yox, Məsihin xidmətçiləri kimi qəbul etməyə çağırır. «Xidmətçi» anlayışını ifadə etmək üçün Paul maraqlı bir sözdən — hiperetes-dən istifadə edir. Bu söz əvvəllər triremin⁴ aşağı skamyasında oturan avarçəkəni nəzərdə tuturdu. Bəzi şərhçilər bu məqamı belə təsvir edirdilər: Məsih gəmini idarə edən losman⁵, Paul isə losmanın göstərişlərini alan və yalnız öz Ağasının göstərişlərinə əsasən işləyən xidmətçidir.

Sonra Paul başqa bir alleqoriyadan istifadə edir. O özünü və digər təbliğçi qardaşlarını Allahın insanlara açmaq istədiyi sirli niyyətini yerinə yetirən idarəçilər kimi təqdim edir. İdarəçilərə bütün evin və ya mülkün məsuliyyəti, eləcə də idarə edilməsi həvalə edilirdi. O, bütün qulluqçuların işinə nəzarət edir və onları azuqələrlə təchiz edirdi. Buna baxmayaraq, o, ağasının olduğu yerdə yenə də qul olaraq qalırdı. İnsan İmanlı Cəmiyyətində hansı mövqedə olursa-olsun, hansı səlahiyyətə və hörmətə malik olursa-olsun, yenə də Məsihin xidmətçisi olaraq qalır.

Burada Paul maraqlı mülahizə irəli sürür. İdarəçinin — oykonomos-un ən mühüm xüsusiyyəti onun sədaqətidir. Onun belə müstəqilliyə və məsuliyyətə malik olması ağasının ona tam etibar etməsinə gətirib çıxarır. Korinflilər isə qruplara bölünərək, özlərini İmanlı Cəmiyyətinin müəllimlərindən birinə aid edir, müəllimlərinin hər biri haqqında öz hökmlərini verirdilər. Buna görə də Paul hər bir insanın həyatında olan üç mülahizə haqqında danışır.

1) Qardaşların mülahizəsi. Paul buna o qədər də əhəmiyyət vermir. Lakin insan öz qardaşlarının fikirlərinə tamamilə etinasız qala bilməz. Nə qədər qəribə görünsə də, bir çox ciddi səhvlərə baxmayaraq, qardaşlar tərəfindən mühakimə olunmaq çox vaxt düzgün olur. Bu onunla izah olunur ki, insan instinktiv olaraq əsas insani keyfiyyətlərə — nəciblik, şərəf, dürüstlük, sədaqət, səxavət, alicənablıq, mərhəmət, fədakarlıq, məhəbbət hissinə heyran olur. Kinik filosof Antisfen həmişə belə deyərdi: «Yalnız iki nəfər sənin haqqında həqiqəti söyləyə bilər — qəzəbli düşmən və səni sevən dost». Təbii ki, insan fikirləri bizi heç vaxt həqiqətdən yayındırmamalıdır. Ancaq bu da doğrudur ki, insan mülahizələrində çox vaxt bizim duymaq istədiyimizdən daha böyük həqiqət var. Çünki insanlar instinktiv olaraq nəcib xüsusiyyətlərə heyran olurlar.

2) İnsanın özü haqqında fikirləri. Paul buna da əhəmiyyət vermir. O, yaxşı bilirdi ki, insanın özü haqqında fikirləri çox vaxt özündənrazılıq, qürur və boşboğazlıqla müşayiət olunur. Amma hər bir insanın özü haqqında müəyyən fikirləri var. Qədim dövrlərdə yunanların əsas etik qanunlarından biri belə idi: «Ey insan, özünü tanı». Kiniklər iddia edirdilər ki, «insanın özü ilə yola getmək bacarığı» əsl insanı xarakterizə edir. İnsan özündən qaça bilməz. Əgər özünə hörmətini itirərsə, onun həyatı dözülməz olar.

3) O, Allahın məhkəməsi qarşısında durmalı olacaq. Nəticə olaraq, yeganə düzgün olan məhkəmə budur. Paul üçün vacib olan insani mülahizələr deyil, Rəbbin Günündəki hökm idi. Allahın hökmü qətidir. Bu, iki səbəbə görə belədir:

a) Ətrafda baş verənləri bilən yalnız Allahdır. O, insanın necə mübarizə aparmalı olduğunu yaxşı bilir. O, insanın heç kimə etibar edə bilməyəcəyi sirlərini bilir. O, adamın nə qədər günaha bata biləcəyini və nə qədər yüksələcəyini bilir.

b) Bütün niyyətləri bilən yalnız Allahdır. «İnsan əməli, Allah isə niyyəti görür». Zahirən nəcib görünən bir çox əməllər eqoist və alçaq niyyətlərdən qaynaqlanıb. Zahirən pis görünən bir çox əməllər isə ən nəcib niyyətlərdən doğub. Bunu yalnız insanın qəlbini yaradan Allah bilir və yalnız O, mühakimə etməyə qadirdir.

Yaxşı olardı ki, biz iki şeyi daim xatırlayaq: birincisi, bütün başqa hökmlərdən və qınaqlardan uzaq dursaq, onlara göz yumsaq da, Allahın hökmündən qaça bilməyəcəyik. İkincisi, mühakimə etmək Allahın işidir. Yaxşı olar ki, biz başqalarını mühakimə etməyək.

6-13

HƏVARİLƏRİN ALÇALDILMASI VƏ DÜNYƏVİ QÜRUR (1Korinfilərə 4:6-13)

Paulun özü və Apollo haqqında söylədiyi hər kəlmə təkcə onlara deyil, həm də korinflilərə münasibətdə doğrudur. Nəinki o və Apollo itaətkar və təvazökar davranmalı, bir gün onları insanların deyil, Allahın hökmü gözlədiyini unutmamalıdır, korinflilər də eyni dərəcədə itaətli olmalıdırlar. Paul xəbərdarlıqlarına və qınamalarına özünü daxil etməklə çox nəzakətli bir yanaşma seçir. Əsl vaiz nadir hallarda «sən» əvəzliyindən istifadə edir, həmişə «biz» deyə müraciət edir. O, yuxarıdan aşağı baxıb danışmır. Elə danışır ki, sanki onlarla bir oturub, eyni hisslərə malikdir. Əgər həqiqətən insanlara kömək etmək və onları xilas etmək istəyiriksə, onda onları alçaltmalı deyil, əksinə, onlara yalvarmalıyıq; onlara qarşı tənqidi deyil, mərhəmət hissi ilə yanaşmalıyıq. Paul söyləyəndə ki, korinflilər başqasının qarşısında lovğalanıb o birisinə xor baxmasın, o öz sözlərini deyil, qüruru pisləyən Allahın sözlərini təkrarlayır.

Bundan sonra Paul korinflilərə birbaşa onlara aid olan ən vacib sualı verir: «Nəyin var ki onu əldə etməmisən?» Avqustin bu cümlədə mərhəmət təlimini görürdü. Bir vaxtlar Avqustin insan əməllərinə üstünlük verirdi, lakin sonradan fikirlərini dəyişdi. «Bu problemi — insanın iradə azadlığı məsələsini həll etmək üçün biz çox çalışdıq, lakin sonda Allahın mərhəməti qalib gəldi». Əgər Allah insanlara görünməsəydi, heç kim Onun haqqında heç nə bilməyəcəkdi; heç kim xilasa layiq olmayacaqdı. İnsan özünü xilas edə bilməz; onun xilası Allahdandır. Sadəcə bizim nə etdiyimizi və Allahın bizim üçün nələr etdiyini düşünsək, qürura yer qalmaz, yalnız minnətdarlıq olar. Korinflilərin əsas səhvi, onların qəlbinin Allaha aid olduğunu unutmaları idi.

Daha sonra Paulun məktublarında tez-tez gördüyümüz yüksək məqamlardan birinə rast gəlirik. O, korinflilərin qürurunu, özündənrazılığını, üstünlük hissini həvarinin həyatı ilə müqayisə edərək, onlara istehza edir. O, bunun üçün parlaq bir mənzərə seçir. Böyük qələbə qazanan romalı sərkərdənin şərəfinə zəfər paradı keçirilir. O, qalib ordusu ilə birlikdə ələ keçirdiyi bütün qənimətləri şəhərin küçələrində nümayiş etdirir. Paradın sonunda ölümə məhkum edilmiş kiçik bir məhbus qrupu olurdu. Onları sirk meydançasına aparırdılar. Orada onlar vəhşi heyvanlarla döyüşüb ölürdülər. Qürurlu korinflilər ələ keçirdiyi qənimətləri nümayiş etdirən qalib sərkərdəyə, həvarilər isə ölümə məhkum edilmiş kiçik bir əsir dəstəsinə bənzəyirlər. Korinflilərin təsəvvüründə məsihçi həyatı öz imtiyazları ilə öyünməkdən və öz nailiyyətlərini sadalamaqdan ibarət idi. Paula görə, məsihçi həyatı İsa Məsihə təvazökarcasına xidmət etmək və Onun üçün ölməyə hazır olmaq demək idi.

Həvarilərin həyatda başına gələn çətinlikləri və təhqirləri sadalayan Paul iki mühüm faktı qeyd edir:

1) Onlar döyülürlər — kolafşesfay. Bu söz xüsusi olaraq qulları cəzalandırarkən istifadə olunurdu. Plutarx yazır ki, müəyyən bir şəxs tərəfindən qulun sahibliyi ilə bağlı mübahisə yarananda, əsas kimi həmin şəxsin qulu döyməsi faktı götürülürdü. Burada Plutarx məhz bu sözü işlədir. Məsihin xatirinə Paul qulun dözməli olduğu hər şeyə dözməyə hazır idi.

2) Daha sonra Paul deyir: «...təhqir olunanda — loidoresfay — mülayim cavab veririk». Bəlkə də biz qeyri-yəhudi üçün belə bir ifadənin nə qədər heyrətamiz olduğunu təsəvvür edə bilmirik. Aristotel deyir ki, insanın ən yüksək fəziləti meqalopsuxiya-dır — yəni nəcib qəlbə malik olan insanın alicənablığıdır. O, bu fəziləti təhqirə dözə bilməmək kimi müəyyən edir. Qədim dünya üçün məsihçinin belə təvazökarlığı tamamilə yeni bir fəzilət idi. Təbii ki, bu cür davranış insanlara axmaqlıq kimi görünürdü, baxmayaraq ki, bu axmaqlıq Allahın hikmətidir.

14-21

İMANLI ATA (1Korinflilərə 4:14-21)

Paul burada məktubunun Korinfdəki mübahisələrə və fikir ayrılıqlarına aid olan hissəsini bitirir. O, ata kimi öyüd-nəsihət verir. Paulun 14-cü ayədə öyüd-nəsihət mənasını ifadə etmək üçün işlətdiyi söz — noufeteyn — atanın övladlarına verdiyi xəbərdarlıq və nəsihət mənasında işlənmişdir (Efeslilərə 6:4). Hətta sərt danışsa belə, bu sərtlik günahkar qulu cəzalandırmaq deyil, yolunu azmış oğulu haqq yoluna yönəltməkdir.

Paul başa düşürdü ki, o, Korinf imanlı cəmiyyətində xüsusi mövqe tutur. Nəsihətçi — pedaqoqos (Qalatiyalılara 3:4 ilə müqayisə dint) — yol göstərən mürəbbi, uşağın müəllimi deyil, uşağı məktəbə müşayiət edən, ona əxlaqi məsələlərdə təlim verən, onun xarakterinə diqqət yetirən, tərbiyə etməyə çalışan yaşlı və etibarlı bir qul idi. Uşağın bir çox müəllimi ola bilər, ancaq bir atası olur. Bəlkə də gələcəkdə korinflilərin daha çox müəllimləri olacaq, lakin onların heç biri Paulun etdiklərini edə bilməyəcək: bu müəllimlərin heç biri onlara Məsih İsada həyat qazandıra bilməyəcək.

Sonra Paul heyrətamiz bir söz deyir: «Mən uşaqları atalarından nümunə götürməyə çağırıram». Çox az ata bu sözləri deyə bilər. Çox vaxt ata ümidlə dua edir ki, özünün çata bilmədiyi arzulara oğlu çatacaq. Biz çoxumuz başqalarını öyrədərkən «Mənim etdiyim kimi et» deyə bilmir, ancaq «Dediyim kimi et» deyir. Paul isə qüruruna görə deyil, əmin olduğuna görə övladlarını iman yolunda ondan nümunə götürməyə çağırır.

Daha sonra o, korinflilərə incə bir iltifat edir. Paul yazır ki, Timoteyi onların yanına göndərir və Timotey onlara Paulun «...Məsih İsada getdiyi yolları xatırladacaq». Əslində Paul deyir ki, onların bütün səhvləri və yollarını azmaqları qəsdən edilən üsyandan deyil, unutqanlıqdan qaynaqlanır. Unutqanlıq insan təbiətinə xas olan xüsusiyyətdir. Biz çox vaxt Məsihə qarşı üsyan etmirik, sadəcə Onu unuduruq. Çox vaxt biz bilərəkdən Ondan üz döndərmirik, sadəcə Onun hər yerdə mövcud olduğunu unuduruq. Çoxumuza, ilk növbədə, bir şey lazımdır — İsa Məsihin daimi hüzurunda yaşamaq. İsa Məsih təkcə ibadətdə deyil, hər gün, hər an bizə «Məni unutma» deyir.

Paul sözünə davam edir. Qoy onlar deməsinlər ki, Paul onların yanına gəlməyəcək, çünki Timoteyi onların yanına göndərir. Rəbb istəsə, gələcək. Onda onların sözlərini yox, gücünü yoxlayacaq. Bəli, korinflilər yaxşı danışırlar, lakin onların lovğa-lovğa sözləri heç bir məna kəsb etmir. Əsas hərəkətləri vacibdir. İsa «onları sözlərindən tanıyacaqsınız» demədi, «onları bəhrələrindən tanıyacaqsınız» dedi. Dünya məsihçilikdən danışan sözlərlə doludur, amma bir əməl min sözə dəyər.

Sonda Paul korinflilərdən soruşur ki, onların yanına dəyənəklə, yoxsa məhəbbət və həlimlik ruhu ilə gəlsin. Paulun Məsihdəki övladlarına olan məhəbbəti onun yazdığı hər məktubda əks olunur, lakin bu, kor sentimental məhəbbət deyil. Övladlarını sevərkən o, dəyənəyin də lazım ola biləcəyini başa düşürdü və onu istifadə etməyə hazır idi. Elə sevgi var ki, insanı məhvə aparır. Belə sevgi insanın çatışmazlıqlarına məhəl qoymur. Ancaq elə sevgi də var ki, insanı dəyişdirə, islah edə, ona Məsihin məhəbbət dolu gözləri ilə baxa bilər. Paulun məhəbbəti təlqin edirdi ki, insanı düzəltmək üçün bəzən onu cəzalandırmaq lazımdır.

Paul Korinf imanlı cəmiyyətindəki mübahisələr və fikir ayrılıqlarını araşdırandan sonra cəmiyyətin daxili həyatında yaranan praktik və ciddi problemlərə keçir. Bu barədə 5 və 6-cı fəsillərdə bəhs olunur. 5:1-8-də Paul zina barədə danışır. 5:9-13-də o, zina və digər günahların cəzasını təyin edir. 6:1-8-də Paul Korinf imanlı cəmiyyətinin qardaşlarının aralarında yaranan məsələlərdən ötrü dünyəvilərin məhkəməsinə müraciət etmələrindən danışır. 6:9-20-də isə nöqsansızlığın vacibliyini vurğulayır.